Meer dan gewoon heel erg moe zijn

"Ik ben gewoon wat moe." "Na het weekend gaat het wel beter." "Iedereen heeft het toch druk?" Herken je deze zinnen? Veel vrouwen die bij mij terechtkomen, zeiden ze maandenlang tegen zichzelf. Tot het op een dag echt niet meer ging.

Burn-out is een woord dat je overal hoort. Op het werk, aan de schoolpoort, op Instagram. Maar wat is het nu precies? En wanneer is moe gewoon moe, en wanneer is het meer? In deze blog zet ik het voor je op een rij.

Wat is burn-out?

Samen met prof. dr. Wilmar Schaufeli en prof. Dr. Hans De Witte (KU Leuven) werkte ik een definitie van burn-out uit. Die vormt ook de basis van de Burnout Assessment Tool (BAT), een vragenlijst om burn-outklachten in kaart te brengen. Vrij vertaald komt onze definitie hierop neer:

Burn-out is een werkgerelateerde toestand van uitputting, gekenmerkt door extreme vermoeidheid, een verminderd vermogen om je gedachten en emoties te regelen, en mentale afstand.

Die uitputting ontstaat niet na één drukke week of een pittige maand. Wel na een lange periode waarin je meer geeft dan je terugkrijgt.

Je kan het vergelijken met een batterij. Normaal laad je die 's nachts of in het weekend terug op. Bij burn-out lukt dat opladen niet meer. Hoe lang je ook rust, de batterij blijft leeg.

Concreet gaat het om vier kernsymptomen:

• Uitputting: je bent extreem moe, lichamelijk én mentaal. Ook na rust kom je niet meer op adem.
• Mentale distantie: je neemt afstand. Je voelt weinig enthousiasme meer voor je werk en je trekt je terug in je eigen cocon, weg van alles wat energie lijkt te vreten (hobby's, vrienden, familie, ...).
• Cognitieve ontregeling: concentreren lukt niet meer, je vergeet dingen en je maakt fouten die je vroeger niet maakte.
• Emotionele ontregeling: je raakt sneller geïrriteerd of in tranen. Je herkent jezelf niet meer in hoe je emotioneel reageert.

Vaak komen daar nog bijkomende klachten bij. Psychische klachten zoals piekeren, slecht slapen of angst. En lichamelijke klachten zoals hoofdpijn, hartkloppingen, maag- en darmklachten of pijnlijke spieren in je nek en schouders.

In onze definitie gaat burn-out over werk. Toch zie ik in de praktijk dat werk bijna nooit de enige oorzaak is. Daarover verderop meer.

Stress, overspanning of burn-out: wat is het verschil?

Stress op zich is niet slecht. Een beetje spanning helpt je om te focussen en te presteren. Het wordt pas een probleem als die spanning blijft duren en er te weinig herstel tegenover staat.

Je kan het zien als een glijdende schaal:

• Stress: je voelt de druk, maar na wat rust herstel je.
• Overspanning: de klachten blijven hangen en je herstelt niet meer volledig. Je bent een tijd uit evenwicht.
• Burn-out: je bent volledig opgebrand. Herstel duurt maanden, soms langer.

Het goede nieuws? Hoe vroeger je de signalen herkent, hoe sneller je kan bijsturen.

Hoe herken je burn-out?

Burn-out sluipt erin. Daarom herkennen veel vrouwen de signalen pas laat. Enkele signalen die vaak voorkomen:

• In je lijf: moeheid die niet weggaat na rust, slecht slapen, hoofdpijn of buikklachten, vaker ziek zijn.
• In je hoofd: je vergeet dingen, je kan je moeilijk concentreren, je piekert veel, beslissingen nemen lukt niet meer.
• In je gevoel: prikkelbaar, sneller in tranen, somber, het gevoel dat alles te veel is.
• In wat je doet: kortaf tegen je naasten (partner, kinderen, collega's, ...), afspraken afzeggen, hobby's laten vallen, meer koffie, suiker of wijn om door de dag te komen.

Herken je jezelf in een aantal van deze signalen? Dan is dat geen reden tot paniek. Wel een reden om eerlijk naar jezelf te kijken. En om erover te praten met je huisarts of een psycholoog.

Hoe ontstaat burn-out?

"Had ik het maar beter aangekund." "Anderen lukt dit toch ook?" Schuldgevoel kom ik bij bijna iedereen met burn-out tegen. Laat me dus meteen iets duidelijk maken: burn-out is geen teken van zwakte.

Burn-out heeft nooit één oorzaak. Het is altijd een combinatie:

• Werk: hoge werkdruk, weinig zeggenschap, onduidelijke verwachtingen, weinig erkenning.
• Privé: de zorg voor kinderen of ouders, een verhuis, relatieproblemen, een verlies.
• Jezelf: perfectionisme, moeilijk nee kunnen zeggen, altijd klaarstaan voor anderen.
• De maatschappij: de verwachting dat je alles combineert, altijd bereikbaar bent en het er nog makkelijk laat uitzien.

Iedereen heeft een eigen vatje veerkracht. Bij de ene loopt het sneller vol dan bij de andere. Dat zegt niets over hoe sterk je bent. Het zegt wel iets over hoeveel er al in zat.

Kan je herstellen van burn-out?

Ja. Iedereen kan herstellen. Maar herstel vraagt meer dan rust alleen.

Rust is de eerste stap. Je lichaam en je hoofd hebben tijd nodig om tot bedaren te komen. Maar wie alleen rust en daarna op dezelfde manier verdergaat, belandt al snel terug in hetzelfde patroon.

Duurzaam herstel betekent ook: begrijpen hoe je hier terechtkwam. Leren je grenzen voelen én vasthouden. En stap voor stap terug opbouwen, in een tempo dat bij jou past.

En misschien wel het belangrijkste: je zal na een burn-out niet meer helemaal dezelfde zijn als vroeger. Dat is oké. Vroeger luisterde je misschien niet goed naar jezelf. Nu leer je dat wel.